Hướng dẫn từ A đến Z cách mua chứng khoán và kinh nghiệm đầu tư cho người mới bắt đầu

Đầu tư chứng khoán có thể là một cách hấp dẫn để tăng thu nhập và tạo ra cơ hội tài chính đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, đối với những người mới bắt đầu, việc bước vào thị trường chứng khoán có thể gây ra nhiều khó khăn. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn từ A đến Z về cách mua chứng khoán và chia sẻ những kinh nghiệm quý báu để bạn có thể bắt đầu đầu tư một cách tự tin hơn.

Một vài khái niệm về chứng khoán cho người mới

Khi bắt đầu tiếp cận thị trường chứng khoán, việc hiểu được các khái niệm cơ bản là một bước quan trọng. Dưới đây là một số khái niệm cơ bản bạn nên biết:

• Chứng khoán: Chứng khoán là các công cụ tài chính mà người đầu tư mua để sở hữu một phần vốn của một công ty hoặc một đơn vị kinh doanh.
• Cổ phiếu: Cổ phiếu đại diện cho một phần sở hữu trong một công ty. Khi mua cổ phiếu, bạn trở thành một cổ đông và có quyền tham gia vào quyết định, chia sẻ lợi nhuận của công ty đó. Giá trị cổ phiếu có thể biến đổi theo thị trường và hoạt động kinh doanh của công ty.
• Trái phiếu: Trái phiếu là một công cụ nợ mà công ty hoặc tổ chức phát hành. Khi mua trái phiếu, bạn trở thành một người cho vay và công ty sẽ trả lãi cho bạn theo một lãi suất xác định. Trái phiếu có thời hạn và giá trị trái phiếu thường ít biến đổi hơn so với cổ phiếu.
• Thị trường chứng khoán: Thị trường chứng khoán là nơi mua bán chứng khoán diễn ra. Có hai loại thị trường chứng khoán chính: thị trường chứng khoán chính thức và thị trường ngoại vi (OTC - Over-the-Counter).

Cổ phiếu là một phần quan trọng trong chứng khoán và có giá trị thay đổi theo thị trường (Nguồn: LuatVietnam)

Quy trình mua chứng khoán cho người mới bắt đầu

Dưới đây là quy trình cơ bản giúp cho người mới bắt đầu có thể mua chứng khoán cách dễ dàng hơn.

Bước 1: Tìm hiểu về hình thức mua chứng khoán

Hiện nay có ba hình thức chính để bạn có thể mua chứng khoán như sau:

• Mua trực tiếp tại công ty phát hành cổ phiếu hoặc công ty quản lý quỹ: Bạn có thể mua chứng khoán trực tiếp từ công ty phát hành cổ phiếu hoặc công ty quản lý quỹ. Tuy nhiên, hình thức này có thể không tiện lợi và có ít sự lựa chọn so với các công ty môi giới trực tuyến.
• Mua thông qua công ty môi giới trực tuyến: Các công ty môi giới trực tuyến, như SSI, Mitrade, VPS và nhiều công ty khác, cung cấp nền tảng giao dịch trực tuyến cho phép bạn mua bán chứng khoán thông qua điện thoại di động hoặc máy tính. Đây là hình thức phổ biến nhất và cung cấp nhiều sự lựa chọn về sản phẩm chứng khoán. Trước khi chọn công ty môi giới, hãy so sánh phí giao dịch để tìm công ty với mức phí phù hợp nhất.
• Mua thông qua người môi giới chứng khoán: Bạn cũng có thể mua chứng khoán thông qua người môi giới chứng khoán, tuy nhiên, điều này thường có thêm phí dịch vụ và bạn sẽ được hỗ trợ bởi các chuyên gia trong lĩnh vực này.

Bước 2: Tiến hành tạo tài khoản để giao dịch

Sau khi đã chọn công ty môi giới phù hợp, bạn cần tạo một tài khoản giao dịch chứng khoán trực tuyến theo hướng dẫn trên nền tảng của họ. Thủ tục đăng ký thông thường yêu cầu:

• Căn cước công dân hoặc hộ chiếu.
• Tài khoản ngân hàng được liên kết.
• Địa chỉ email cá nhân để đăng ký.

Một số ngân hàng cũng cung cấp nền tảng giao dịch chứng khoán riêng để bạn có thể dễ dàng chuyển tiền mua bán. Tuyệt đối không cung cấp mật khẩu và thông tin đăng nhập cùng với các thông tin liên quan đến giao dịch để đảm bảo an toàn và bảo mật trong quá trình giao dịch.

Bước 3: Tiến hành chọn mã cổ phiếu để mua

Bảng giá chứng khoán ban đầu thường sử dụng nhiều màu sắc để thể hiện thông tin quan trọng như sau:

• Màu vàng: Đại diện cho giá tham chiếu, tức là giá đóng cửa của phiên giao dịch trước đó.
• Màu xanh lam: Chứng tỏ giá khớp lệnh đang cao hơn giá tham chiếu, cho thấy giá đang tăng so với phiên giao dịch trước đó.
• Màu đỏ: Chứng tỏ giá khớp lệnh đang thấp hơn giá tham chiếu, cho thấy giá đang giảm so với phiên giao dịch trước đó.
• Màu tím: Thường được sử dụng để đánh dấu giá trần, tức là giá tăng đến mức cao nhất cho phép trong một phiên giao dịch.
• Màu xanh lá cây: Thường được sử dụng để đánh dấu giá sàn, tức là giá thấp nhất cho phép trong một phiên giao dịch.

Ngoài ra, trong thị trường chứng khoán còn có các chỉ số quan trọng như VN-Index, VN30-Index, HNX-Index, HNX30-Index và UPCOM, mà bạn có thể theo dõi để đánh giá tình hình thị trường.

Có nhiều phương pháp lọc cổ phiếu khác nhau như phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật, CANSLIM và 4M. Tuy nhiên, đầu tư vào cổ phiếu yêu cầu trình độ cao và phân tích tài chính. Nếu bạn mới bắt đầu, có thể bắt đầu bằng việc đầu tư vào trái phiếu và quỹ mở để tích lũy kiến thức chứng khoán, sau đó mở rộng sang đầu tư vào cổ phiếu.

Bước 4: Cân nhắc về số lượng chứng khoán sẽ mua

Sai khi quyết định được loại chứng khoán, bạn cần xem xét số lượng cổ phiếu sẽ mua.

Thông thường, số lượng cổ phiếu trong một lô trên sàn chứng khoán phụ thuộc vào quy định của từng sàn. Sàn chứng khoán Hà Nội (HNX) bán 1 lô chẵn, tức là 100 cổ phiếu. Trong khi đó, sàn chứng khoán TPHCM (HOSE) bán 1 lô lẻ, tức là 10 cổ phiếu.

Để tính toán số vốn cần có để mua 1 lô cổ phiếu, bạn cần xem xét giá đơn vị của cổ phiếu và phí giao dịch. Số vốn sẽ được tính bằng công thức sau: số vốn = giá đơn vị x số lượng cổ phiếu trong 1 lô + phí giao dịch.

Ví dụ, giả sử giá đơn vị của cổ phiếu là 10.000 đồng và phí giao dịch là 0,1% giá trị giao dịch. Nếu bạn muốn mua 1 lô cổ phiếu trên sàn HNX (100 cổ phiếu), số vốn cần có sẽ là (10.000 x 100) + (0,1% x (10.000 x 100)) = 1.010.000 đồng.

Tuy nhiên, giá đơn vị và phí giao dịch có thể thay đổi theo từng công ty chứng khoán và quy định của sàn chứng khoán. Do đó, để xác định chính xác số vốn cần có cho 1 lô cổ phiếu, bạn nên tham khảo thông tin từ nguồn tin tức tài chính hoặc liên hệ với công ty chứng khoán để biết thông tin cụ thể và áp dụng cho giao dịch của mình.

Bước 5: Tiến hành đặt lệnh mua

Sau khi đã chọn sản phẩm và số lượng chứng khoán mà bạn muốn mua, bạn có thể đặt lệnh mua trên nền tảng giao dịch thông qua các lệnh sau:

• Lệnh thị trường (Market order): Lệnh này yêu cầu mua chứng khoán với giá thị trường hiện tại. Lệnh thị trường thường được thực hiện ngay lập tức, nhưng giá có thể không chính xác nếu thị trường biến động mạnh.
• Lệnh giới hạn (Limit order): Lệnh này cho phép bạn đặt giá mua tối đa mà bạn sẵn lòng trả. Lệnh sẽ được thực hiện chỉ khi giá chứng khoán đạt hoặc thấp hơn giá mua giới hạn. Lệnh giới hạn đảm bảo rằng bạn không mua chứng khoán với giá cao hơn mức bạn đã đề ra.

Quy trình mua cổ phiếu gồm 5 bước (Nguồn: Timo)

Một vài kinh nghiệm đầu tư quan trọng cho người mới

Khi bắt đầu vào thế giới đầu tư, có một số kinh nghiệm quan trọng có thể giúp người mới tạo ra một chiến lược đầu tư hiệu quả và bền vững.

• Nghiên cứu và hiểu thị trường: Trước khi đầu tư vào bất kỳ loại tài sản nào, hãy dành thời gian nghiên cứu và hiểu về thị trường mà bạn quan tâm. Tìm hiểu về các nguyên tắc cơ bản của đầu tư, các công cụ và phương pháp phân tích thị trường. Điều này giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư thông minh và tự tin hơn.
• Xác định rõ mục tiêu của bản thân khi đầu tư: Bạn có đang đầu tư để tăng thu nhập ngay trong tương lai hay để tiết kiệm cho mục tiêu lâu dài như hưu trí? Xác định mục tiêu sẽ giúp bạn lựa chọn phù hợp với thời gian và chiến lược đầu tư.
• Xác định khả năng chấp nhận rủi ro: Đánh giá khả năng chấp nhận rủi ro của bạn là rất quan trọng. Bạn cần xác định mức độ rủi ro mà bạn sẵn lòng chấp nhận để đảm bảo rằng chiến lược đầu tư phù hợp. Điều này giúp bạn xây dựng một danh mục đầu tư cân bằng và giảm thiểu nguy cơ không mong muốn.
• Đa dạng hóa danh mục đầu tư: Đa dạng hóa là một nguyên tắc quan trọng để giảm thiểu rủi ro. Không đặt tất cả quả trứng vào một giỏ, hãy phân bổ vốn vào nhiều tài sản khác nhau. Điều này giúp bảo vệ danh mục của bạn khi một lĩnh vực hoặc ngành nghề gặp khó khăn và tạo ra cơ hội tối ưu hóa lợi nhuận.
• Quản lý vốn thông minh: Quản lý vốn là yếu tố then chốt để đạt được thành công trong đầu tư. Hãy đặt một phần nhỏ của tổng tài sản vào mỗi giao dịch để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ vốn đầu tư. Sử dụng các công cụ quản lý vốn như stop-loss để giới hạn rủi ro và duy trì tâm lý ổn định trong quá trình đầu tư.
• Luôn học hỏi và điều chỉnh: Thị trường luôn thay đổi, và điều quan trọng là học hỏi và điều chỉnh chiến lược đầu tư của bạn theo thời gian. Theo dõi các xu hướng mới, cập nhật thông tin và luôn tự nâng cao kiến thức của mình về đầu tư.

Quá trình đầu tư là một hành trình liên tục, bạn sẽ tiếp tục học hỏi và phát triển theo thời gian. Đừng sợ thay đổi và điều chỉnh chiến lược nếu cần thiết. Hãy luôn đánh giá lại mục tiêu và khả năng chấp nhận rủi ro của bạn, điều chỉnh danh mục đầu tư để phù hợp với sự thay đổi của thị trường và tình hình cá nhân.

Ngoài ra, luôn nhớ rằng đầu tư có thể mang lại lợi nhuận nhưng cũng có thể gặp rủi ro. Hãy đánh giá cẩn thận trước khi đưa ra quyết định đầu tư và không đầu tư số tiền mà bạn không thể mất.

Cuối cùng, hãy tìm kiếm sự tư vấn từ những chuyên gia hoặc chuyên viên tài chính có kinh nghiệm để có được thông tin chính xác và hỗ trợ trong quá trình đầu tư của bạn.

Giải đáp một số thắc mắc cho người mới bắt đầu đầu tư

Tại sao phải sở hữu cổ phiếu?

Sở hữu cổ phiếu có nhiều lợi ích từ góc độ đầu tư. Đầu tiên, cổ phiếu là một công cụ để tạo ra nguồn thu nhập thụ động bên cạnh các kênh đầu tư khác. Khi sở hữu cổ phiếu, bạn sở hữu một phần của doanh nghiệp và có thể chia sẻ trong lợi nhuận và tăng trưởng của doanh nghiệp đó.

Để đầu tư vào cổ phiếu, bạn cần chọn một doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh trong ngành, tài chính đầu tư lành mạnh, khả năng tạo ra dòng tiền ổn định và có ban lãnh đạo xuất sắc. Bạn có thể bắt đầu với các cổ phiếu blue chip, tức là cổ phiếu của các công ty lớn, ổn định và có tiềm năng tăng trưởng.

Để xác định điểm mua, bạn nên học cách định giá công ty bằng các chỉ số như P/E (tỷ lệ giá trị thị trường/ lợi nhuận), P/B (tỷ lệ giá trị thị trường/ giá trị sổ sách), P/CF (tỷ lệ giá trị thị trường/ dòng tiền), EV/EBITDA (tỷ lệ giá trị doanh nghiệp/ lợi nhuận trước thuế, lãi, khấu hao và chi phí tài chính).

Sau đó, bạn có thể mua cổ phiếu khi giá trên thị trường thấp hơn so với định giá của bạn từ 30 - 50%. Điều này giúp tăng khả năng có lợi nhuận khi giá cổ phiếu tăng lại.

Đâu là thời điểm thích hợp để bán cổ phiếu?

Việc quyết định khi nào bán cổ phiếu cũng rất quan trọng. Để làm điều này, bạn cần tránh suy nghĩ đầu cơ, tức là mua giá thấp và bán giá cao mà hãy tập trung vào doanh nghiệp và giá trị thực của nó.

Đầu tư chứng khoán là sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật. Không có công thức chính xác 100% để chiến thắng, vì không ai có thể dự đoán chính xác tương lai. Tuy nhiên, bạn có thể giảm thiểu khả năng mắc lỗi bằng cách nghiên cứu kỹ lưỡng và đánh giá rủi ro. Để quyết định khi nào bán cổ phiếu, hãy đảm bảo tỷ lệ thành công cao hơn tỷ lệ thất bại và lợi nhuận từ các giao dịch thành công lớn hơn tổn thất từ các giao dịch không thành công.

Sai lầm khi  đầu tư cổ phiếu bắt nguồn từ nguyên nhân nào?

Nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến những sai lầm khi đầu tư cổ phiếu là thiếu hiểu biết về sản phẩm đó. Việc bỏ tiền vào một thứ mà bạn không hiểu rõ là giống như đánh bạc.

Để tránh rủi ro này, bạn nên nghiên cứu kỹ về công ty, tìm hiểu về ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng, đánh giá công ty từ nhiều khía cạnh khác nhau trước khi đưa ra quyết định đầu tư.

Ngoài ra, tâm lý là yếu tố quan trọng trong việc đầu tư chứng khoán. Thị trường chứng khoán thường biến động và có nhiều yếu tố tác động từ môi trường xung quanh. Điều này có thể làm cho tâm lý của nhà đầu tư không ổn định, dẫn đến quyết định đầu tư thiếu logic và mất tiền. Để kiểm soát tâm lý, bạn cần có kế hoạch đầu tư rõ ràng, tuân thủ kỷ luật, không bị cuốn theo cảm xúc và không bị ảnh hưởng quá mức bởi thông tin và ý kiến từ người khác.

Thời điểm mua hoặc bán tùy thuộc vào nhiều yếu tố (Nguồn: Happy Live)

Như vậy, bài viết này đã hướng dẫn từ A đến Z về cách mua và đầu tư chứng khoán cùng những kinh nghiệm đầu tư quan trọng dành cho người mới bắt đầu. Hi vọng rằng những chia sẻ này sẽ giúp ích cho bạn trong việc đầu tư của mình.

Xem thêm 

Người mới bắt đầu cần nắm rõ những chỉ số cơ bản sau để đầu tư chứng khoán ra lời

Cần chuẩn bị gì trước khi đầu tư chứng khoán và một số câu hỏi thường gặp